Nowy serwis

emFiszki.pl

zapraszamy.
Jesteś tutaj: Strona główna > Język polski > Romantyzm > Opracowania/Ćwiczenia

Opracowania/Ćwiczenia

Romantyzm

Adam Mickiewicz Dziady część II i III

Mickiewicz, Romantyzm, Lektury, Dramat

Spis treści:

  1. Geneza i związek z tradycją ludową II części Dziadów
  2. Dziady część II jako dramat romantyczny
  3. Dziady część III jako utwór osadzony w tradycji romantycznej
  4. Symboliczna i ideologiczna płaszczyzna Dziadów część III
  5. Koncepcja poety i poezji na przykładzie Dziadów część III



1. Geneza i związek z tradycją ludową II części Dziadów

Dziady cz. II zostały napisane w 1823 roku, a u podłoża ich powstania legło (pośrednio) niespełnione uczucie Adama Mickiewicza do Maryli Wereszczakówny. Mimo, iż odwzajemniała ona uczucie poety, pod naciskiem rodziny poślubiła hrabiego W. Putramenta, który był jej równy stanem. Źródłem Dziadów wileńsko-kowieńskich jest twórczość ludowa, jej fantastyka i tajemniczość. Ważną rolę odgrywają tkwiące w folklorze pierwiastki metafizyczne i religijne. Postacią łącząca II i IV część Dziadów jest upiór z wiersza o takim samym tytule, pojawiający się na koniec części II jako milczące Widmo. Bohater jest także wspólny dla wszystkich części: w części IV to Pustelnik, następnie Gustaw, zaś w Prologu części III zmienia imię Gustaw na Konrad. Występuje też jako Pielgrzym, w Ustępie, stanowiącym dodatek do dramatu. Pod różnymi imionami kryje się ten sam bohater.

Ludowość czasu romantyzmu miała na celu zaproponowanie nowych idei i wartości, a tym samym odnowę skostniałego środowiska intelektualnego. Mickiewicz dokonuje podziału samej kultury na dwie przeciwstawne sfery: elitarną i pospolitą. W Dziadach części II przedstawia antytezę obu środowisk, za bardziej wartościową i zadowalającą uznaje kulturę ludu. Folklor przedstawiony przez niego na kartach utworu nosi pierwiastki autentyzmu, jest jednak przetworzony dla potrzeb kreacji poetyckiej, ukazany poprzez pryzmat ludowego świata symboli. Autor kreśli wizję starodawnego białoruskiego obrzędu, wywodzącego się z czasów pogańskich. Organizowany był raz w roku, w listopadzie, ku czci zmarłych - przodków, tak zwanych dziadów (stąd też tytuł utworu). Podczas ceremonii w kaplicy zbiera się gromada wieśniaków i wieśniaczek, przynoszących ofiarne obiaty (jadło i napoje). Ich przewodnikiem jest Guślarz, wywołujący dusze zmarłych, które przybywają na wezwanie, ujawniają swoje popełnione za życia przewinienia i proszą o pomoc. Duchy są też przekazicielami ważnych prawd moralnych, skierowanych do żywych. Dokonują one oceny siebie samych "za życia", hierarchizują świat ziemskich pragnień i wartości. Widma pojawiają się w kolejności wprost proporcjonalnej do stopnia winy i tym samym kary. Przybysze zza światów podzieleni zostali na trzy kategorie zjaw: lekkie (dzieci), ciężkie (Widmo Złego Pana), średnie (Dziewczyna). Poza tym scena obfituje w obrazki obyczajowe, przedstawiające autentyczne rytuały obrzędu: palenie kądzieli, wicie wianków, czy elementy wystroju np. kocioł z wódką. Guślarz powtarza formuły, aby przepędzić lub przywołać widma. Zadaje im pytania, dotyczące ich potrzeb, których spełnienie umożliwi uzyskanie pośmiertnego spokoju. Duchy lekkie dostają to, czego pragnęły - ziarnko goryczy, stanowiące uzupełnienie nie znającego trosk życia i zapewniające upragnioną harmonię. Dziewczyna odchodzi z nadzieją końca wędrówki za dwa lata. Natomiast dziedzicowi "człowiek nic nie pomoże"1. Poprzez ten obraz autor dokonuje transwestacji ludowych wierzeń, zgodnie z którymi istnieje także świat nadprzyrodzony, związany z ziemskim. Oba światy przenikają sie nawzajem. W utworze dominuje ludowe pojęcie sprawiedliwości. Przestrogę, mówiącą o tym, że aby osiągnąć pełnię człowieczeństwa trzeba zaznać cierpienia, wypowiadają duchy dzieci. Zakazy i przestrogi o charakterze etycznym dotyczą też konieczności reagowania na zło i wyzbycia się bierności wobec tych, którzy krzywdzą innych. Nie wolno obojętnie patrzeć na cierpienie - symbolizuje to Widmo Złego Pana. Zjawa dziewczyny niesie przekaz, dotyczący uczuć wyższych, nie wolno uciekać od miłości, trzeba kochać i dać się darzyć miłością. Zasady te dają odbicie ludowości w dramacie, wedle praw której, istnieje nierozerwalna wspólnota pomiędzy światem żywych i umarłych oraz ciągłość życia przed śmiercią i po niej, a człowiek ponosi odpowiedzialność za czyny popełnione w czasie ziemskiego życia.



2. Dziady część II jako dramat romantyczny

Pojawienie się w 1823 roku Dziadów części II, noszących podtytuł Poema zapoczątkowało próby stworzenia polskiego dramatu romantycznego. Zagadkowa numeracja poszczególnych części stanowiła jasny, bardzo istotny sygnał odchodzenia Mickiewicza od konwencji konstruowania dramatu, wedle poetyk klasycystycznych. Zgodnie z upodobaniami nowej, romantycznej estetyki czytelnik miał otrzymać dzieło fragmentaryczne, nieukończone. Odbiorca mógł (i powinien ) spodziewać się dalszych części. Publikując część II i IV swego dramatu, posiadał już Mickiewicz niedokończony rękopis części I, wydany w 1860 roku.

Ilustracja Czesława Jankowskiego do Dziadów część II

Pierwsze zwiastuny nowatorskiego typu myślenia, przełamującego dotychczasowe kanony są obecne w Przedmowie, omawiającej etymologię tytułu, oraz samego obrzędu dziadów. To kolejne w mickiewiczowskim wydaniu (po Balladach i romansach) zajęcie się kulturą ludu. Autor działa w myśl przekonania, że to właśnie ona kreuje prawdziwe i starsze widzenie świata, niż oświeceniowa nauka i filozofia. Upiór, będący wprowadzeniem do Dziadów przywołuje i przedstawia prastarą prawdę o wierze w duchy i świat nadprzyrodzony.

Jedną z cech dramatu romantycznego na przykładzie tej części Dziadów jest luźna kompozycja, wielowątkowość, synkretyzm rodzajowy. Widz zostaje wprowadzony w metafizyczny, oderwany od rzeczywistości obrzęd przywoływania duchów. Nastrojem dominującym jest osnowa tajemniczości i poczucie grozy, gdyż tłem dla rozgrywających się wydarzeń jest noc. Bohater podmiotowy to Guślarz, wyraziciel cech romantycznych w dramacie, występuje na tle zbiorowości, jest medium i posiada wiedzę na temat zjawisk nadprzyrodzonych. Jego osoba łączy cechy pogańskiego kapłana: odprawia gusła, czyli czary i ludowego barda - od gęśli - instrumentu. Oryginalny obrzęd Dziadów uległ w utworze artystycznym przetworzeniom, które zostały przyporządkowane mickiewiczowskim planom stworzenia wzorca nowego dramatu - dramatu romantycznego. Autor buduje coś na kształt widowiska teatralnego, połączonego z rytuałem religijnym. Postacie mają status, należących do sfery sacrum. Obrzędowość rytuału stwarza ramę, zasadnicze pole odniesienia dla historii bohatera i jego przeżyć. Inne przesłanki, świadczące o przynależności gatunkowej dzieła do dramatu romantycznego to niedomówienia poetyckie i sprzeczności, tkwiące w zakończeniu. Dzięki formie konstrukcyjnej da się jednak wychwycić zapowiedź zdarzeń, postaci (przede wszystkim Widma) i konfliktów następnej części. Powstaje w ten sposób ciąg zdarzeń, istotnych z punktu widzenia budowy dramatu: obrzęd dziadów zapowiada pojawienie się Widma, zaś ono przygotowuje do nadejścia Pustelnika. Z tych i innych powodów Dziady część II utorowały drogę dramatowi romantycznemu.




3.  Dziady część III jako utwór osadzony w tradycji romantycznej

W Dziadach części III zauważymy różne typy dramaturgiczne. Ze względu na typ formy jest to romantyczny poemat uniwersalny, a jego główny wykładnik stanowi objęcie w sposób maksymalny, form literackiej wypowiedzi. Poza tym ma za zadanie rozbudować ekspozycję romantycznego obrazu świata. Utwór jest jednocześnie poematem religijno - historycznym, a jego aspekt poznawczy pozwala na zaliczenie Dziadów części III w krąg romantycznej poezji metafizycznej. Konstrukcja bohatera, stawiającego go w centrum wydarzeń, obdarzonego nadprzyrodzoną misją, zbliża utwór do tak zwanego dramatu opatrznościowego.

Mamy tutaj do czynienia z romantycznym mityzmem, którego wyznacznikiem jest tendencja do osadzania świata poetyckiego na fikcjonalności, mityczności ukazywanych zjawisk, co czyni z utworu także poemat adamicki - zawierający symbolikę biblijnego Adama i opartą na tej przesłance opowieść uniwersalną o dziejach duchowych człowieka i przeznaczeniu ludzkości. Poetykę dramatu charakteryzuje sceniczny realizm, dbałość o konkretyzm sytuacyjny, jednoczesna dbałość o zasadę prawdopodobieństwa, jak i obecność duchów, zjaw, które w widoczny sposób pojawiają się na scenie. Nie ma tutaj jedności miejsca, czasu i akcji.

Akcja jest wielowątkowa i niejednolita, toczy się w różnych, dowolnie wybranych miejscach. Także aspekt czasu nie podlega regularności. Każda scena ukazuje nowy, odrębny wycinek rzeczywistości, dominuje luźna kompozycja. Epizody występują w sposób samodzielny, są dość swobodnie powiązane z tocząca się akcją. Występuje synkretyzm gatunkowy i rodzajowy. Elementy podniosłe łączą się tutaj ze scenami pełnymi satyry i komizmu, drwiny, groteski. Np. patos w Wielkiej Improwizacji, groteskowe rozmowy diabłów. Cechą jest zmienność stylu, języka, nastroju – np. scena więzienna, a salon warszawski.


Ilustracja przedstawiająca scenę z Dziadów na karcie pocztowej z 1919r.


Bohater występuje na tle zbiorowości- narodu. Jest poetą, samotnym, tajemniczym i wrażliwym. Jego losom towarzyszy niezbadaność, a on sam łączy dwa światy: realny- jest więźniem caratu, oraz metafizyczny, w którym Konrad toczy walkę ze Stwórcą o siebie i świat. W utworze widoczne jest połączenie wszystkich rodzajów literackich, przy czym dominuje pierwiastek liryczny – przykładem są chociażby przeżycia Konrada w Wielkiej Improwizacji czy pieśni uwięzionych: pieśń bluźniercza Jankowskiego. Ad. 4 Na tematykę i wymowę ideową utworu wywierają wpływ dwa ważne prądy ideowe I połowy XIX wieku: tytanizm i mesjanizm ( Polska Mesjaszem narodów). Już w Scenie więziennej zauważamy, że Konrad nie jest tylko jednym z więźniów – świadczą o tym jego sny. Obdarzony jest on umiejętnością improwizacji, czyli tworzenia w rozumowo niewytłumaczalnym natchnieniu. Odczuwa głębię uczuć i przeżyć, ma zdolność widzenia przyszłości. W omawianej scenie symbolizuje ten przekaz Konrad, pod postacią orła, wylatującego w niebo. Pierwowzorem bohatera jest Konrad Wallenrod. Jak jego alter ego jest on bojownikiem o wolność, o dobro ogółu, patriota samotnie walczący o szczęście narodu (polskiego) i ludzkości. Głównym zagadnieniem problemowym utworu jest niepodległość Polski i walka z caratem. Dominuje także przeświadczenie autora (widoczne także w innych częściach), że wraz ze znanym nam światem istnieje drugi - niezbadany, nieodgadniony i nieprzewidywalny.

 




5. Koncepcja poety i poezji na przykładzie Dziadów część III

Konrad - poeta jest odzwierciedleniem sądów Mickiewicza na temat sztuki poetyckiej i roli wieszcza. Bohater to jednostka wybrana, posiada moc niedostępną zwykłym ludziom. Jej źródło to poczucie, że jest najwyższym z czujących, ma zdolność przeżywania i cierpienia za miliony, za wszystkich mieszkańców ziemi. Ta umiejętność wynosi go we własnym mniemaniu ponad nich i utwierdza w przekonaniu, że mając "rząd dusz", może decydować o ich szczęściu. Konrad kwestionuje Boski porządek, gdyż Stwórca nie potrafił uchronić ludzi przed cierpieniem. Przeświadczony o duchowej mocy rzuca Bogu wyzwanie - domaga się władzy nad duszami ludzi. Milczenie niebios prowadzi go do buntu i prawie jawnego bluźnierstwa: porównania Boga z carem. Sens poezji jest więc niewyrażalny. Autor odcina się od stanowiska klasyków, uważających za poezję to, co było ujęte w słowo poetyckie. Dla niego, jako romantyka poezja to coś duchownego, wyższego niż słowa, istniejącego poza nimi. Improwizacja przykuwa uwagę niesłychaną wyrazistością obrazów, dzięki wielkiej plastycznej sile autorskiej wyobraźni. Ducha poezji porównuje Mickiewicz do drżenia ziemi, rumieńca - coś niewyobrażalnego ma być uzmysłowione za pomocą realnych obrazów. Poeta w Dziadach drezdeńskich to wieszcz, prorok, mający poczucie odpowiedzialności za kreowaną rzeczywistość poetycką. Uważa, że poezja jest wyrazem geniuszu twórcy, ale powoduje też jego dezintegrację z otoczeniem. Jednocześnie to pyszałek, wielki indywidualista i tyran. Jeśli ludzie sprzeciwią sie jego planowi rządzenia światem, "niech cierpią i przepadną".2 Z koncepcji, ukazanej w omawianym dziele, wynika teza o doniosłej i ponadczasowej roli poezji i poety w życiu narodu ogólnie i jednostkowo.

1 A. Mickiewicz, Dziady cz. II

2 Tamże

Źródło ilustracji:

  • Wikipedia

Jeśli chcesz sprawdzić swoją wiedzę, wykonaj test: Dziady część II i III Adama Mickiewicza

Tagi: Mickiewicz, Romantyzm, Lektury, Dramat


maximus.pl   Autorem materiału jest mgr Jolanta Stępień. Wszelkie prawa zastrzeżone.

DEMO - przetestuj zasoby maximusa za darmo

Testy CKE - Sprawdź, czy zdasz!

Dobre uczelnie - Chcesz studiować? Nie wiesz, jaką uczelnię wybrać? Sprawdź szkoły polecane przez maximus.pl!

dla młodszej siostry lub brata czyli szkoła podstawowa

Zapytaj prawnika

Komentarze

BRAK KOMENTARZY

Zaloguj się aby napisać komentarz
 Powiadom znajomego o tym materiale
drukuj
Tuning, Motoryzacja