Nowy serwis

emFiszki.pl

zapraszamy.
Jesteś tutaj: Strona główna > Język polski > Literatura wojenna > Opracowania/Ćwiczenia
Wasza ocena:

Ilość głosów: 2

Zaloguj się aby zagłosować

Opracowania/Ćwiczenia

Literatura wojenna

K.K. Baczyński Elegia o ... chłopcu polskim

Baczyński, Pokolenie Kolumbów, Analiza, Omówienie, Analiza wiersza, Lektury

Oddzielili cię, syneczku, od snów, co jak motyl drżą,
haftowali ci, syneczku, smutne oczy rudą krwią,
malowali krajobrazy w żółte ściegi pożóg,
wyszywali wisielcami drzew płynące morze.
Wyuczyli cię, syneczku, ziemi twej na pamięć,
gdyś jej ścieżki powycinał żelaznymi łzami.
Odchowali cię w ciemności, odkarmili bochnem trwóg,
przemierzyłeś po omacku najwstydliwsze z ludzkich dróg.
I wyszedłeś, jasny synku, z czarną bronią w noc,
i poczułeś, jak się jeży w dźwięku minut - zło.
Zanim padłeś, jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką.
Czy to była kula, synku, czy to serce pekło?
(20. III. 1944 r.)

Wielu z nas twórczość Krzysztofa Kamila Baczyńskiego utożsamia z literaturą okupacyjną, przesiąknięta poczuciem tragizmu, przepełnioną ludzkim dramatem. Skojarzenia te, jak najbardziej poprawne, nie powinny jednak przesłaniać całokształtu dokonań artystycznych poety. Baczyński jest także autorem wielu wierszy miłosnych i erotyków, które stały się rejestrem uczuć poety. Najpiękniejsze polskie erotyki, jak mawiał o tymże nurcie twórczości Baczyńskiego Kazimierz Wyka - polski historyk i krytyk literatury - my, czytelnicy, zawdzięczamy Basi Drapczyńskiej, żonie poety.

Krzysztof Kamil Baczyński urodził się w 1921 roku. Z racji roku urodzenia (poeta należał do pierwszego pokolenia urodzonego w wolnej Polsce) i daty debiutu (lata wojny) stał się jednym z przedstawicieli pokolenia Kolumbów (nazwa tejże generacji twórców ma swoje źródło w powieści Romana Bratnego zatytułowanej Kolumbowie. Rocznik 20 - pierwszym utworze o tematyce wojennej, który został wydany w kraju. Tekst został wydany na przełomie 1956 i 1957 roku. Problematyka wojny i okupacji została w tymże utworze ukazana z perspektywy młodych, bohaterskich warszawiaków, którzy wchodzą w dorosłość w czasie II wojny światowej).

Pokolenie Kolumbów to generacja ludzi odważnych i świadomych. Ich bohaterstwo, tak silnie emanowane, jakby wbrew świadomości wszechogarniającej rzeczywistość tragedii, stało się wyznacznikiem ich życia, ich twórczości. Kultywowanie idei życia, tak silnie odczuwalne, pomimo panującego w tekstach przerażenia i poczucia pustki, jest dowodem na to, że dla Kolumbów nie było wartości ważniejszej niż ludzkie życie. I to właśnie to umiłowanie życia (i swojego, i cudzego) ukształtowało tragizm generacyjny, z jakim niewątpliwie spotykamy się w poezji Kolumbów. Tragiczny wybór między wartościami równorzędnymi powodowało rozdarcie wewnętrzne ówczesnych twórców. Konfrontacja dwóch sprzecznych wartości - nie zabijaj (dewiza z pierwszych lat życia, sprzed wojny) oraz Bóg - Honor - Ojczyzna zmusiła Kolumbów do przyjęcia określonej postawy. Wybór człowieczeństwa oznaczał wyparcie się ojczyny, wybór patriotyzmu zaś powodował poczucie współwiny za szerzące się zło. Ta sytuacja bez wyjścia, owe wybory tragiczne, silnie ukształtowały epokę, w której żyli twórcy apokalipsy spełnionej.

Jednakże tragizm pokolenia Kolumbów nie ograniczał się jedynie do wyboru właściwej drogi życiowej i poetyckiej (być poetą - być żołnierzem, być człowiekiem - być żołnierzem), lecz zawierał się także w fakcie unicestwiania idei, pragnień, wartości zanim zdążyły się one w pełni rozwinąć. Jakże trafie zdefiniował ten problem J. Kleiner, historyk literatury, wedle którego dramat rocznika 1920 dokonywał się w czasach nadmiernej potęgi zła, gdy zło osiągało siłę druzgocącą. Tak silne naznaczenie egzystencji Kolumbów tragizmem musiało wpłynąć na powstające wówczas dzieła literackie. Ówczesną poetykę określały dwie wartości - katastrofizm i wizjonerstwo. Liryka Baczyńskiego stanowiła zaś egzemplifikację wszystkich wyznaczników poezji Kolumbów - nie tylko dlatego, że pokazywała ona ówczesne dylematy, rozterki i dramaty, ale przede wszystkim dlatego, że była ona głosem zbiorowości.

Krzysztof Kamil Baczyński, który tworzył także pod pseudonimami Jan Bugaj, Krzysztof Zieliński, Jan Krzyski, Piotr Smugosz, jest określany mianem najwybitniejszego poety czasów wojny i okupacji. Tworzył teksty artystycznie dojrzałe, obrazujące ówczesne doświadczenia zmagania się z okrucieństwem II wojny światowej. Elegia… o chłopcu polskim, wiersz powstały w 1944 roku, będący przedmiotem niniejszych rozważań, oddaje ówczesny nastrój trwogi, bólu, cierpienia. Tematyka utworu współgra z wyznacznikami gatunku literackiego, który - co znamienne - został określony już w tytule liryku. Mianem elegii określa się bowiem utwór poetycki wyrażający nastroje smutku i melancholii, wywołane sytuacją rozstania z najbliższymi. Sytuację liryczną wiersza określa sytuacja odejścia - i tego rzeczywistego, związanego z koniecznością podjęcia obowiązku patriotycznego, i tego ostatecznego, zamkniętego w ostatnich wersach utworu: Zanim padłeś jeszcze ziemię przeżegnałeś ręką / czy to była kula synku, czy to serce pękło.

Niniejsza analiza i interpretacja będzie się skupiała wokół dwóch idei - znamiennego dla poetyki Baczyńskiego sposobu definiowania człowieka (z uwzględnieniem trzech, tak ważnych dla omawianej poezji, perspektyw jego opisu - oczu, rąk, serca), a także - poprzez uwzględnienie motywu przemiany, edukacji i historii. Ten swoisty wykaz typowych dla poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego motywów ma uświadamiać artyzm jego dzieł, ich złożoność, doskonałość artystyczną. Swoiste współbrzmienie przywołanych tematów literackich stanowiących - co ważne - kanwę jego poezji, wskazuje wielopłaszczyznowość omawianej liryki, ich harmonijne współwystępowanie.

Podmiotem lirycznym Elegii …o chłopcu polskim jest matka tytułowego chłopca, zmuszonego do podjęcia trudu obrony swojej ojczyzny. Śmierć ukochanego syna (fakt śmierci żołnierza potwierdzają ostatnie wersy utworu oraz wybrany przez Baczyńskiego gatunek poetycki - elegia, która jest podstawowym gatunkiem poezji funeralnej) ukształtowała wypowiedź ja lirycznego nie tylko poprzez nadanie jej charakteru wspomnieniowo-refleksyjnego (chociażby poprzez odwołania do beztroskiego dzieciństwa chłopca), ale przede wszystkim poprzez zawarcie w utworze różnorodnych emocji. Omawiany liryk Baczyńskiego jest opowieścią o miłości i śmierci. Uczucie matki do syna wyłania się z każdego wersu tekstu, zaś swoistą kulminację tychże odczuć stanowią bezpośrednie zwroty do poległego: syneczku, synku.

Tak emocjonalne, przepełnione czułością wykrzyknienia mogłyby sugerować jednostkowy, indywidualny wymiar zawartego w tekście wyznania. Nic bardziej mylnego! Baczyński był przeto głosem całego pokolenia. Tytułowy bohater, chłopiec polski, bez imienia i nazwiska, nieskonkretyzowany, jest symbolem każdego walczącego wówczas żołnierza. W jego życiu, jak w soczewce, skupiają się losy każdego młodego człowieka, który walcząc o wolność ojczyzny oddał to, co miał najcenniejszego - własne życie. W analogiczny sposób możemy definiować podmiot liryczny tego tekstu - matkę walczącego i poległego chłopca. Jest ona symbolem wszystkich matek cierpiących.

Warto wiedzieć

Lamentacyjny ton Elegii …o chłopcu polskim, realizowany w tekście motyw matki cierpiącej (czyli motyw Mater Dolorosa) oraz obraz syna poświęcającego się w imię ważnej idei sprawia, że omawiany utwór literacki można zinterpretować jako nawiązanie do średniowiecznego Lamentu Świętokrzyskiego.

Elegia …o chłopcu polskim wpisuje się także w cykl utworów, w których cierpiąca matka jest perspektywą opisu dramatu wojennego (m.in. T. Różewicz, Matka powieszonych).



1  |  2




maximus.pl   Autorem materiału jest mgr Anna Hacuś. Wszelkie prawa zastrzeżone.

DEMO - przetestuj zasoby maximusa za darmo

Testy CKE - Sprawdź, czy zdasz!

Dobre uczelnie - Chcesz studiować? Nie wiesz, jaką uczelnię wybrać? Sprawdź szkoły polecane przez maximus.pl!

dla młodszej siostry lub brata czyli szkoła podstawowa

Zapytaj prawnika

Komentarze

BRAK KOMENTARZY

Zaloguj się aby napisać komentarz
drukuj