Nowy serwis

emFiszki.pl

zapraszamy.
Jesteś tutaj: Strona główna > WOS > Państwo i systemy polityczne > Opracowania

Opracowania

Państwo i systemy polityczne

Podstawy prawne funkcjonowania partii politycznych w Polsce

Państwo, Prawo, Partie polityczne, Konstytucja, Społeczeństwo

Na gruncie nauki istnieje wiele ujęć definicyjnych partii politycznych, niemniej jednak najbardziej przydatną do celów tego opracowania będzie definicja sformułowana przez Wiesława Skrzydło, który określił partię polityczną jako zorganizowaną grupę osób, dobrowolnie zrzeszonych, wyznających podobne zasady polityczne wyrażone w programie, który stanowi podstawę działalności zmierzającej do zdobycia lub utrzymania władzy w państwie i zrealizowania tą drogą swoich interesów.

Partię polityczną należy w tym względzie odróżnić od organizacji społecznej oraz organizacji politycznej. Organizacja społeczna realizuje bowiem cele własne członków, którzy są zrzeszeni na zasadzie dobrowolności, natomiast organizacja polityczna zrzesza na zasadzie dobrowolności członków, mających cele polityczne.

Partia polityczna jest zarówno organizacją społeczną, jak i polityczną, jednak różnią ją od nich metody osiągania celów. Organizacja społeczna osiąga je sposobami wewnętrznymi, organizacja polityczna poprzez udział we władzy publicznej i wywieranie na nią wpływu, natomiast partia polityczna poprzez zdobycie władzy.

Podstawami prawnymi regulującymi funkcjonowanie partii politycznych są:

  • Konstytucja RP
  • ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych

W odniesieniu do postanowień konstytucyjnych istotne są zwłaszcza dwa artykuły:

  • art. 11 Konstytucji mówiący o tym, że Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych, a partie zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości obywateli polskich w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa.
  • art.13 Konstytucji wprowadzający ograniczenie w tworzeniu i działaniu partii, a mianowicie, stanowi on, że zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji, które odwołują się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.

W ustawie o partiach politycznych znajdują się trzy zakazy dotyczące działalności partii:

  • partie polityczne nie mogą wykonywać zadań zastrzeżonych w przepisach prawa dla organów władzy publicznej
  • partie polityczne nie mogą zastępować tych organów w wykonywaniu ich zadań
  • partia polityczna nie może powoływać jednostek organizacyjnych w zakładach pracy

Partie polityczne w Polsce są zobowiązane do działania zgodnie z zasadami demokratycznymi. Oznacza to, że kształtują swoje struktury zapewniając ich jawność, swoje organy powołują w drodze wyborów, a uchwały podejmują większością głosów. Każda partia posiada także swój statut, w którym zawarte są jej cele, struktury i zasady działania. Statut ten jest uchwalany przez zgromadzenie ogólne członków partii, bądź też przez zgromadzenie ich demokratycznie wybranych przedstawicieli.

Statut partii zawiera w szczególności:

  • nazwę, skrót nazwy i siedzibę partii
  • sposób nabywania i utraty członkostwa,
  • prawa i obowiązki członków
  • organy partii, w tym organy reprezentujące partię na zewnątrz oraz uprawnione do zaciągania zobowiązań majątkowych, ich kompetencje oraz czas trwania ich kadencji
  • tryb dokonywania wyboru organów partii i uzupełniania składów tych organów
  • sposób zaciągania zobowiązań majątkowych, uzyskiwania środków finansowych oraz tryb sporządzania i zatwierdzania informacji o działalności finansowej partii
  • zasady tworzenia i znoszenia terenowych jednostek organizacyjnych partii
  • zasady dokonywania zmian statutu
  • sposób rozwiązania się partii oraz tryb połączenia z inną partią lub innymi partiami

 

Aby utworzyć partię polityczną, należy zgłosić ją do ewidencji partii politycznych, którą prowadzi Sąd Okręgowy w Warszawie. Zgłoszenie powinno zawierać: nazwę, skrót nazwy, określenie adresu siedziby partii politycznej oraz imiona, nazwiska i adresy osób wchodzących w skład organów uprawnionych w statucie do reprezentowania partii na zewnątrz oraz do zaciągania zobowiązań majątkowych. Trzy osoby spośród nich dokonują zgłoszenia partii i biorą tym samym na siebie odpowiedzialność za prawdziwość danych zawartych w zgłoszeniu. Do zgłoszenia można załączyć też wzorzec symbolu graficznego partii politycznej.

Istotna kwestią są załączniki do zgłoszenia partii do ewidencji. Należy dołączyć do niego statut partii oraz wykaz, który zawiera imiona, nazwiska, adresy zamieszkania, numery PESEL oraz własnoręcznie złożone podpisy poparcia co najmniej 1000 osób, będących obywatelami Polski, którzy ukończyli 18 lat i mają pełną zdolność do czynności prawnych.

W odniesieniu do funkcjonowania partii politycznych warto wspomnieć o zasadach ich finansowania. Majątek partii politycznych powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku oraz z dotacji i subwencji przyznawanych przez państwo.

Ustawa o partiach politycznych reguluje przy tym, że partie mogą pozyskiwać dochody z majątku jedynie wówczas, jeśli pochodzą one z:

  • oprocentowania środków zgromadzonych na rachunkach bankowych i lokatach
  • obrotu obligacjami Skarbu Państwa i bonami skarbowymi Skarbu Państwa
  • zbycia należących do niej składników majątkowych
  • z działalności własnej, która polega na sprzedaży tekstu statutu lub programu partii, przedmiotów symbolizujących partię, wydawnictw popularyzujących jej cele i działalność, a także na wykonywaniu odpłatnie drobnych usług na rzecz osób trzecich z wykorzystaniem posiadanego sprzętu biurowego

Majątek partii może być przeznaczany wyłącznie na cele statutowe lub charytatywne, a posiadane przez partię nieruchomości i lokale mogą być użyczane jedynie na biura poselskie, senatorskie oraz biura radnych gminy, powiatu lub województwa. Partia może również zaciągać kredyty bankowe na realizację celów statutowych.

W kwestii źródeł finansowania partii politycznych wspomniana ustawa wprowadza dwa zastrzeżenia:

  • partia polityczna nie może prowadzić działalności gospodarczej
  • partia polityczna nie może przeprowadzać zbiórek publicznych

Partii politycznej mogą być przekazywane środki finansowe jedynie przez osoby fizyczne, niemniej jednak i w tej kwestii ustawa wprowadza dwa zastrzeżenia:

  • partia nie może przyjmować środków finansowych pochodzących od osób fizycznych, które nie mają miejsca zamieszkania na terenie Polski - wyjątkiem są obywatele polscy zamieszkujący za granicą
  • partia nie może przyjmować środków finansowych od cudzoziemców mających miejsce zamieszkania w Polsce

Wspomniana wcześniej subwencja z budżetu państwa na działalność statutową przysługuje tej partii politycznej, która:

  • w wyborach do Sejmu tworzyła komitet wyborczy samodzielnie i otrzymała w skali kraju co najmniej 3% ważnie oddanych głosów na okręgowe listy kandydatów na posłów
  • w wyborach do Sejmu weszła w skład koalicji wyborczej, na której okręgowe listy kandydatów w skali kraju oddano co najmniej 6 % ważnych głosów

Subwencja przysługuje partii spełniającej powyższe warunki w okresie od 1 stycznia roku następnego po roku, w którym odbyły się wybory i wypłacana jest do końca roku, w którym odbywają się wybory następne. Przykładowo, jeśli partia X w wyborach w 2007 r. zakwalifikowała się do wypłaty subwencji z budżetu państwa, to będzie ją otrzymywać począwszy od 1 stycznia 2008 roku do końca 2011 roku, ponieważ - zgodnie z kalendarzem wyborczym - w tym roku właśnie powinny odbyć się następne wybory parlamentarne (kadencja Sejmu i Senatu trwa 4 lata).

W odniesieniu do funkcjonowania partii politycznych w Polsce warto odnieść się do warunków ich delegalizacji, a zatem do przyczyn, z jakich partie mogą zostać zlikwidowane.

Ustawa o partiach politycznych wskazuje, iż partie mogą ulec likwidacji w dwóch trybach:

  1. mocą uchwały podjętej przez statutowo uprawniony organ partii,
  2. mocą postanowienia sądu o wykreśleniu wpisu partii z ewidencji, jeśli:
  • Trybunał Konstytucyjny wyda orzeczenie o sprzeczności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznej
  • partia nie złoży w terminie wyznaczonym przez sąd wyjaśnień lub nie uzupełni brakujących danych związanych ze zmianą statutu partii, jej siedziby lub składzie organów uprawnionych w statucie do reprezentowania partii na zewnątrz oraz do zaciągania zobowiązań majątkowych
  • partia wprowadzi do statutu zmiany niezgodne z demokratycznymi zasadami (jawność struktur, powoływanie organów partii w drodze wyborów, podejmowanie uchwał większością głosów), a sąd wystąpi w tej kwestii do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności z Konstytucją celów lub zasad działania partii politycznej

 

 

Bibliografia:

  1. Chmaj M., Sokół W., Żmigrodzki M., Teoria partii politycznych, Lublin 2001
  2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997
  3. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych Dz. U. Nr 98 poz. 604 z późn. zm.


maximus.pl   Autorem opracowania jest mgr Małgorzata Andrzejak. Wszelkie prawa zastrzeżone.

DEMO - przetestuj zasoby maximusa za darmo

Testy CKE - Sprawdź, czy zdasz!

Dobre uczelnie - Chcesz studiować? Nie wiesz, jaką uczelnię wybrać? Sprawdź szkoły polecane przez maximus.pl!

dla młodszej siostry lub brata czyli szkoła podstawowa

Zapytaj prawnika

Komentarze

BRAK KOMENTARZY

Zaloguj się aby napisać komentarz
 Powiadom znajomego o tym materiale
drukuj
Tuning, Motoryzacja