Nowy serwis

emFiszki.pl

zapraszamy.
Jesteś tutaj: Strona główna > WOS > Społeczeństwo i człowiek > Opracowania
Wasza ocena:

Ilość głosów: 1

Zaloguj się aby zagłosować

Opracowania

Społeczeństwo i człowiek

Rodzina jako podstawowa grupa społeczna

Społeczeństwo, Prawo cywilne, Rodzina, Małżeństwo, Rozwód, Separacja, Konkordat, Monogamia, Poligamia

W opracowaniu:

1. Pojecie rodziny. Rodzina w świetle prawa
2. Małżeństwo
3. Władza rodzicielska
4. Funkcje i typy rodziny
5. Problemy współczesnej rodziny

1. Pojecie rodziny. Rodzina w świetle prawa

Rodzina jest uważana za najmniejszą i jednocześnie podstawową grupę społeczną, złożoną z małżonków, dzieci oraz ogółu krewnych każdego z małżonków. Wielkość i struktura rodziny ulegała w historii przemianom, jednak występowała ona i nadal występuje we wszystkich rodzajach społeczeństw.

Rodzinę w świetle prawa tworzą kobieta i mężczyzna połączeni prawnym węzłem małżeńskim oraz pozostające na ich utrzymaniu dzieci. Stosunki rodzinne, a więc relacje miedzy mężem a żoną, rodzicami a dziećmi czy też między rodzeństwem, określane są przez normy moralne, obyczajowe i religijne. Stanowią również przedmiot regulacji prawnej. Prawo rodzinne i opiekuńcze normuje ogół stosunków wynikających z małżeństwa, pokrewieństwa, powinowactwa, przysposobienia oraz zawiera przepisy dotyczące instytucji opieki i kurateli. Źródłem prawa rodzinnego jest uchwalony 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Rodzina powstaje w sposób naturalny, wskutek zaspokojenia podstawowych potrzeb człowieka, takich jak potrzeby miłości, bezpieczeństwa, przynależności, a także potrzeby seksualnej. Rodzina stwarza własny styl życia, własne zwyczaje, sposoby wyrażania się, nawyki. To rodzinne środowisko kulturowe kształtuje w procesie socjalizacji osobowość dzieci. Rodzina przekazuje tradycje kulturowe kolejnym pokoleniom. Stosunki między członkami rodziny są wynikiem wzajemnych więzi uczuciowych, ale określa je również prawo, obyczaj, religia, tradycja.

Rodzina, mimo dużego zakresu autonomii i prywatności, podlega znacznej kontroli społecznej. Różne instytucje państwowe, kręgi towarzyskie i sąsiedzkie sprawują bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad prawidłowym wykonywaniem jej zadań.

Spoistość rodziny jest ważna dla istnienia społeczeństwa jako całości. Jest ona utrzymywana dzięki wewnętrznym siłom, tzn. wzajemnym uczuciom, stwarzanemu przecz nią poczuciu bezpieczeństwa i wzajemnej akceptacji, poczuciu wartości, ale także wskutek nacisków zewnętrznych.

 

2. Małżeństwo

Małżeństwo, czyli usankcjonowany przez prawo trwały, równoprawny związek między kobietą i mężczyzną, zostaje zawarty, gdy jednocześnie obecni złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenie, że wstępują ze sobą w związek małżeński. Oświadczenie takie powinno być złożone publicznie i w obecności dwóch pełnoletnich świadków.

Małżeństwo może być zawarte również wtedy, gdy mężczyzna i kobieta, wstępujący w związek małżeński, podlegający prawu wewnętrznemu Kościoła lub innego związku wyznaniowego, biorą tak zwany ślub kościelny lub wyznaniowy, w obecności duchownego oświadczają wolę jednoczesnego zawarcia małżeństwa podlegającego prawu polskiemu. Duchowny powinien sporządzić zaświadczenie stwierdzające, że oświadczenia woli zostały złożone w jego obecności. Zaświadczenia to oprócz niego podpisują małżonkowie i dwaj pełnoletni świadkowie obecni podczas zawierania małżeństwa. Na duchownym spoczywa też obowiązek przesłania wyżej wymienionego zaświadczenia do urzędu stanu cywilnego przed upływem pięciu dni od zawarcia związku. Na podstawie otrzymanych dokumentów kierownik urzędu stanu cywilnego sporządza akt małżeństwa. Jeśli wszystkie powyższe przesłanki zostaną spełnione, małżeństwo uważa się za zawarte już w chwili złożenia oświadczenia woli w obecności duchownego.

Ślub kościelny lub wyznaniowy możliwy jest jedynie wówczas, gdy ratyfikowana jest umowa międzynarodowa lub ustawa, która reguluje stosunki miedzy państwem a Kościołem czy innym związkiem wyznaniowym przewiduje możliwość wywołania przez zawarte w tej formie małżeństwo takich samych skutków prawnych, jakie pociąga za sobą akt zawarcia małżeństwa w urzędzie stanu cywilnego, tzw. ślub cywilny. W Polsce regulacje powyższa zapewnia ustawa o stosunku miedzy państwem a niektórymi kościołami i związkami wyznaniowymi. Wypadku Kościoła katolickiego jest to konkordat, stąd często stosowana nazwa to ślub konkordatowy. Konkordat między Stolicą Apostolską a Rzeczypospolitą Polską zawarto w dniu 28 lipca 1993 r.

Przeszkody w zawarciu związku małżeńskiego dotyczą osoby, która:

  • nie ukończyła 18 lat, choć z ważnych powodów sąd rodzinny może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła 16 lat,
  • jest całkowicie ubezwłasnowolniona ze względu na chorobę psychiczną lub niedorozwój umysłowy,
  • pozostaje w ważnym związku małżeńskim (zakaz bigamii, czyli dwużeństwa),
  • jest spokrewniona w linii prostej, np. ojciec, syn, wnuk, itd.
  • nie może zawierać małżeństwa z rodzeństwem ani z powinowatymi w linii prostej np. zięć - teściowa, choć w tym wypadku z ważnych przyczyn sąd może zezwolić na taki związek.

W efekcie, jeżeli małżeństwo zostało zawarte przez osobę niespełniającą warunków, to sąd może je unieważnić, uznać za nieważne od samego początku, tak jakby nigdy nie istniało.

Kobieta i mężczyzna decydując się na zawarcie związku małżeńskiego, zobowiązują się do wspólnego pożycia, czyli więzi duchowej, fizycznej i ekonomicznej, wierności, lojalności oraz wzajemnej pomocy.

Jednak czasem dochodzi do ustania małżeństwa. Powodami takiego stanu może być śmierć jednego ze współmałżonków albo uznanie go za zmarłego oraz rozwód. Rozwód może być orzeczony przez sąd okręgowy jedynie wówczas, gdy nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia i nie ma nadziei na jego wznowienie. Sąd nie orzeknie rozwodu, jeśli wskutek tego miałoby ucierpieć dobro małoletnich dzieci małżonków.

Na zgodny wniosek stron sąd może orzec rozwód bez rozstrzygania, który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Jeśli nastąpił zupełny rozkład pożycia, to każde z małżonków może zażądać, aby sąd orzekł separację. Orzeczenie separacji pociąga za sobą konsekwencje prawne podobne jak przy rozwodzie, na przykład rozdzielność majątkową. Podstawową różnicą jest to, że pozostający w separacji małżonek nie może zawrzeć nowego związku.

 

Teks źródłowy nr 1.

USTAWA z dnia 25 lutego 1964 r.  Kodeks rodzinny i opiekuńczy

(Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późniejszymi zmianami)

Tytuł I. Małżeństwo

Dział I. Zawarcie małżeństwa

Art. 1.

§ 1. Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński.

§ 2. Małżeństwo zostaje również zawarte, gdy mężczyzna i kobieta zawierający związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu kościoła albo innego związku wyznaniowego w obecności duchownego oświadczą wolę jednoczesnego zawarcia małżeństwa podlegającego prawu polskiemu i kierownik urzędu stanu cywilnego następnie sporządzi akt małżeństwa. Gdy zostaną spełnione powyższe przesłanki, małżeństwo uważa się za zawarte w chwili złożenia oświadczenia woli w obecności duchownego.

§ 3. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się, jeżeli ratyfikowana umowa międzynarodowa lub ustawa regulująca stosunki między państwem a kościołem albo innym związkiem wyznaniowym przewiduje możliwość wywołania przez związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu tego kościoła albo innego związku wyznaniowego takich skutków, jakie pociąga za sobą zawarcie małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego.

 

3. Władza rodzicielska

Dzieci do pełnoletności podlegają władzy rodzicielskiej. Władza rodzicielska to ogół obowiązków i praw przysługujących rodzicom, a w szczególności obowiązek i prawo do pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz prawo do wychowania dziecka. Sprawowanie władzy rodzicielskiej winno się odbywać tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny. Rodzice wychowują dziecko, ukierunkowują je, zobowiązani są do stałej troski o jego rozwój fizyczny i duchowy. Powinni również łożyć na dziecko oraz zapewnić mu odpowiednie do jego zdolności przygotowanie do pracy.

Obowiązkiem dziecka pozostającego pod władzą rodziców jest okazywanie im posłuszeństwa i wykonywanie poleceń każdego z nich. Jeżeli posiada ono własny majątek pochodzący np. z zapisu testamentowego czy też z darowizny, rodzice winni sprawować pieczę nad tym majątkiem i zarządzać nim z pożytkiem dla dziecka. Jednak bez zezwolenia sądu rodzinnego i opiekuńczego nie mają prawa dokonywać czynności przekraczającej zwykły zarząd, np. sprzedaż albo dzierżawa. Dochód z majątku dziecka winien być przeznaczony na utrzymywanie jego oraz rodzeństwa wychowywanego wspólne z nim przez rodziców. Po ustaniu zarządu i osiągnięciu pełnoletności przez dziecko, rodzice obowiązani są zarządzany majątek oddać dziecku. Na żądanie dziecka, zgłoszone przed upływem roku od ustania zarządu jego majątku przez rodziców, zobowiązani są oni również do złożenia rachunku z tego zarządu. Żądanie to nie dotyczy, rzecz jasna, dochodów pobranych z majątku w czasie wykonywania władzy rodzicielskiej, a przeznaczonych na potrzeby dziecka.

Rodzice, jako ustawowi przedstawiciele dziecka, dokonują w jego imieniu czynności prawnych, np. reprezentują je w postępowaniu spadkowym, odszkodowawczym, odpowiadają też za zobowiązania dziecka.

Władza rodzicielska wygasa wraz z uzyskaniem przez dziecko pełnoletności, jednak niektóre jej aspekty mogą istnieć dłużej. Tak jest z obowiązkiem alimentacyjnym wobec dziecka pełnoletniego, ale uczącego się w szkole i niemogącego samodzielnie się utrzymać.

Jeżeli rodzice nie wywiązują się ze swoich obowiązków, to następuje:

  • Ograniczenie władzy rodzicielskiej - w momencie, kiedy dobro dziecka jest zagrożone, to sąd opiekuńczy może wydać odpowiednie zarządzenia ograniczające władzę rodzicielską, np. stały nadzór kuratora sądowego, umieszczenie małoletniego dziecka w rodzinie zastępczej czy w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
  • Zawieszanie władzy rodzicielskiej - w razie zaistnienia przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej, np. jest nią długotrwała, obłożna choroba rodziców sąd może wówczas orzec zawieszenie władzy do chwili przezwyciężenia trudności w jej wykonywaniu.
  • Pozbawienie władzy rodzicielskiej - jeżeli występuje trwała przeszkoda lub jeśli rodzice nadużywają swej władzy czy rażąco zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, np. nakłanianie go do przestępstwa, zagrożenie demoralizacją, stosowanie przemocy fizycznej wobec dzieci, to sąd pozbawia jedno lub oboje rodziców władzy i orzeka o umieszczeniu małoletniego dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, które będą mieć obowiązek i prawo sprawowania nad nim bieżącej opieki. W razie ustania przyczyny będącej podstawą pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej sąd opiekuńczy może zdecydować o jej przywróceniu.

 

4. Funkcje i typy rodziny

Dwie główne funkcje rodziny, to prokreacyjna i socjalizacyjna:

  • Funkcja prokreacyjna polega na wydawaniu na świat potomstwa
  • Funkcja socjalizacyjna polega na jego wychowaniu

Ponadto rodzina pełni takie funkcje jak:

  • Materialno-ekonomiczna - polega na zaspokojeniu materialnych potrzeb osób tworzących rodzinę. W skład rodziny wchodzą osoby, które zdobywają środki na jej utrzymanie, to dzięki ich aktywności rodzina może właściwie zaspokajać swoje potrzeby.
  • Opiekuńcza - rodzina troszczy się o osoby, które wchodzą w jej skład, szczególnie zaś o te, które ze względu na wiek i stan zdrowia nie mogą same zaspokoić swoich potrzeb.
  • Kulturalna - jest ściśle związana z funkcją socjalizacyjną, polega na przekazywaniu młodemu pokoleniu wzorców kultury charakterystycznych dla danego społeczeństwa.
  • Kontrolna - rodzina kontroluje zachowania jej członków i wymusza zachowania społecznie akceptowane.
  • Rekreacyjno-towarzyska - umożliwia członkom rodziny kontakt z innymi ludźmi oraz wypoczynek.
  • Klasowa inaczej alokacji społecznej - według niektórych koncepcji dotyczących rodziny, zwraca się uwagę na to, że wyznacza ona miejsce w strukturze społecznej dzieci dziedziczą po swoich rodzicach pozycje społeczną, zarówno w pozytywnym, jak i negatywnym sensie sposób wychowania i edukacja zapewnia na przez rodzinę wpływaj a na dalsze losy potomstwa.

Typy rodziny:

W ciągu wieków pojawiły się różne typy rodziny. W zależności od przyjętego kryterium można wskazać różne klasyfikacje rodzin.

Podstawowe kryterium, to liczba partnerów - małżonków w rodzinie. Zdecydowanie dominuje typ rodziny monogamicznej, czyli takiej, w której występuje jedynie dwoje małżonków. Zdarzają się także rodziny z większą liczbą małżonków, czyli są to rodziny poligamiczne. Występują one w dwóch postaciach, jako związek jednego mężczyzny z wieloma kobietami poliginia oraz związek jednej kobiety z wieloma mężczyznami poliandria.

Inne kryterium podziału rodzin odwołuje się do zakresu dobierania małżonków. Jeśli związek zawierany jest w obrębie jednej zbiorowości, to taką rodzinę nazywamy endogamiczną, jeśli małżonkowie pochodzą z różnych zbiorowości, to tworzą rodzinę egzogamiczną.

Kolejne kryterium stanowi hierarchia poważania i znaczenia w rodzinie. Z tego względu wyróżniamy rodziny z dominującą pozycją mężczyzny, które noszą nazwę patriarchalnych. Gdy dominującą pozycję zajmuje matka, to taka rodzinę nazywamy matriarchalną.

 

Tekst źródłowy nr 2.

Rodzina

Funkcje spełniane przez rodzinę w tych szerszych zbiorowościach można by ująć w następujących punktach: a) utrzymanie ciągłości biologicznej społeczeństwa. Rodzina rozrasta się od „wewnątrz” przez zaspokajanie potrzeb seksualnych i dążności rodzicielskich; stąd wiele społeczeństw stosunki seksualne pozamałżeńskie uważa za przestępstwo, naruszenie norm moralnych lub tabu; rodzina zapewnia biologiczne utrzymanie (wyżywienie, ubranie, mieszkanie) swoim członkom i w wielu cywilizacjach wypędzenie z rodziny jest równoznaczne z karą śmierci, b) rodzina utrzymuje ciągłość kulturalną społeczeństwa przez przekazywanie dziedzictwa kulturalnego następnym pokoleniom; dokonuje ona socjalizacji młodego pokolenia, czyli wprowadzenia go w normy życia zbiorowego i mechanizm konformizmu życia społecznego, c) rodzina nadaje pozycję społeczną swoim dzieciom. W niektórych społeczeństwach, np. kastowych, feudalnych, fakt urodzenia decydował na całe życie o pozycji jednostki. W każdym społeczeństwie pozycja społeczna zajmowana przez rodziców, ich stan wykształcenia, posiadania, itd. jest nieraz czynnikiem decydującym o karierze życiowej dziecka, d) rodzina zapewnia jednostkom zaspokojenie potrzeb emocjonalnych, potrzeb intymnego współżycia, daje poczucie bezpieczeństwa, zapewnia równowagę emocjonalną, a zarazem zapobiega dezintegracji osobowości, e) rodzina jest także instytucja kontroli społecznej, zwłaszcza młodego pokolenia. Ponadto jest ona potężnym czynnikiem kontroli zachowań seksualnych. Spójna, zrównoważona rodzina zapobiega skutecznie odchyleniom od norm zachowań we wszystkich prawie dziedzinach życia społecznego, gdyż odchylenia te mogą mieć skutki dla wszystkich członków rodziny. Jak więc widzimy, funkcje te są bardzo ważne dla wielu grup szerszych i to nam tłumaczy dlaczego rodzina otoczona jest tak powszechną uwagą i dlaczego tyle różnych szerszych zbiorowości usiłuje ingerować w przebieg jej życia wewnętrznego.

Szczepański J., Elementarne pojęcia socjologii, Warszawa 1970, s.150-151.

 

5. Problemy współczesnej rodziny

Jednym z ważniejszych problemów współczesnej rodziny jest kryzys rodziny. Zjawisko to stanowi przedmiot badań i analiz, gdyż w zasadniczy sposób wpływa na dzietność rodziny, czyli liczbę posiadanych dzieci; socjalizację młodego pokolenia oraz relacje miedzy poszczególnymi pokoleniami.

Od dawna, szczególnie w Europie i Ameryce Północnej, widoczne jest zjawisko zmniejszania się liczebności rodzin. Przybrały one postać, tzw. rodzin nuklearnych. Oznacza to, że rodzinę tworzą dwa pokolenia, czyli rodzice i dzieci. Dzieci stopniowo usamodzielniają się i rodzice pozostają sami. Czasem prowadzi to do poważnego problemu, jakim jest opieka nad ludźmi starszymi, gdyż wraz z postępem medycyny zwiększa się średnia długość życia i wzrasta liczba osób starszych w społeczeństwie.

Poważnym problemem współczesnej rodziny są konflikty pokoleniowe między dziećmi a rodzicami. Mają one swoje źródło w różnych systemach wartości i różnych wzorcach kulturowych oraz w naturalnej dla młodych ludzi skłonności do buntów wobec wszelkich autorytetów. Działania rodziców, jeśli nie są racjonalne i pedagogicznie uzasadnione, prowadzą do nasilenia konfliktów, czego rezultatem mogą być ucieczki dzieci np. do sekt, uczestnictwo w subkulturach grup młodzieżowych czy uzależnienie od narkotyków albo alkoholu.

Ważnym i trudnym problemem jest także postępujący i nasilający się w naszym kręgu kulturowym proces zmniejszania się liczby zawieranych małżeństw oraz rozpad już zawartych. Przyczynami rozwodów są zdrada małżeńska, nadużywanie alkoholu przez jedno ze współmałżonków oraz zanik więzi między małżonkami. Rozwód ma bardzo duży wpływ na psychikę osób rozwodzących się oraz ich dzieci. Wzrasta liczba rodzin niepełnych, składających się najczęściej z samotnej matki wychowującej jedno lub więcej dzieci. Wychowanie w takiej rodzinie zagrożone jest większą ilością problemów. Panuje przekonanie, że praprzyczyną wielu patologii społecznych może być wychowanie w rodzinie niepełnej. Nie oznacza to, że dziecko pochodzące z takiej rodziny skazane jest na porażkę w życiu społecznym. Jednak z całą pewnością trudniej mu wykorzystać pozytywne wzorce z własnego życia rodzinnego.

 

Słownik:

  • Alokacja społeczna - zajmowanie określonego miejsca w strukturze społecznej, dziedziczenie tego miejsca z pokolenia na pokolenie.
  • Monogamia-  małżeństwo między jednym mężczyzna a jedna kobietą.
  • Poligamia, wielożeństwo - małżeństwo miedzy jednym mężczyzną i więcej niż jedną kobietą poliginia lub miedzy jedną kobietą i więcej niż jednym mężczyzną - poliandria.


maximus.pl   Autorem opracowania jest Roman Przybylski. Wszelkie prawa zastrzeżone.

DEMO - przetestuj zasoby maximusa za darmo

Testy CKE - Sprawdź, czy zdasz!

Dobre uczelnie - Chcesz studiować? Nie wiesz, jaką uczelnię wybrać? Sprawdź szkoły polecane przez maximus.pl!

dla młodszej siostry lub brata czyli szkoła podstawowa

Zapytaj prawnika

Komentarze

BRAK KOMENTARZY

Zaloguj się aby napisać komentarz
 Powiadom znajomego o tym materiale
drukuj