Nowy serwis

emFiszki.pl

zapraszamy.
Jesteś tutaj: Strona główna > Język polski > XX-lecie międzywojenne > Opracowania/Ćwiczenia
Wasza ocena:

Ilość głosów: 1

Zaloguj się aby zagłosować

Opracowania/Ćwiczenia

XX-lecie międzywojenne

W kręgu poezji dwudziestolecia międzywojennego - prezentacja wybranych utworów

Tuwim, Lechoń, Pawlikowska-Jasnorzewska, Przyboś, Miłosz, XX-lecie międzywojenne, Awangarda Krakowska, Skamander, Witalizm


Spis treści:

  • Dwudziestolecie międzywojenne
  • Twórczość Juliana Tuwima
  • Twórczość Jana Lechonia
  • Maria Pawlikowska - Jasnorzewska
  • Twórczość Juliana Przybosia
  • Twórczość Czesława Miłosza




Dwudziestolecie międzywojenne

Dwudziestolecie międzywojenne to epoka literacka, której początek datowany jest na rok 1918, a więc czas tworzenia niepodległej Polski, a koniec na rok 1939. Poeci przestali zajmować się tematem niepodległości. W jednym z wierszy tamtego okresu jeden z poetów unieważnił romantyczny model poezji, „zrzucając z ramion płaszcz Konrada”. Ciekawy jest jednak fakt, że w latach 20 XX wieku poeci oceniając wady narodu, powoływali się właśnie na romantyków1. Tworzyły się programowo różniące się między sobą grupy literackie, takie jak skamandryci, futuryści, ekspresjoniści, Awangarda Krakowska, Czartak. Najbardziej znani poeci tego okresu to m. in. Julian Tuwim, Jan Lechoń, Maria Pawlikowska - Jasnorzewska, Julian Przyboś, Czesław Miłosz.

Julian Tuwim wraz z Jarosławem Iwaszkiewiczem, Antonim Słonimskim, Kazimierzem Wierzyńskim i Janem Lechoniem, był współredaktorem pisma, Skamander, które powstało w roku 1920. Chcieli oni być „poetami dnia dzisiejszego”. Wyżej od jakichkolwiek programów cenili indywidualny talent. To oni ustanowili „nową” poezję. Julian Tuwim określany jest mianem największego mistrza słowa wśród skamandrytów2. Poezja skamandrytów miała charakter autoteliczny, co oznacza że zajmowała się samą w sobie bez żadnych wyższych celów, którym miała służyć.

Nazwa skamander pochodzi z kultury antycznej. Była to rzeka opływająca Troję. Bezpośrednio słowo to zostało zaczerpnięte z dramatu S. Wyspiańskiego p.t. Akropolis. Przyjmując taką a nie inną nazwę twórcy tej grupy chcieli zwrócić naszą uwagę na fakt, że wielką wartość dla nich stanowi przeszłość.


Twórczość Juliana Tuwima

W utworze p. t. Życie J. Tuwim poszukuje sensu życia. Tytuł tego utworu nasuwa nam skojarzenie, że utwór będzie miał tematykę egzystencjonalną. Jednak nie znajdujemy w tym utworze nic z egzystencjonalnych rozważań. Widać, więc kontrast pomiędzy oczekiwaniami, jakie sugeruje nam tytuł, a rzeczywistą treścią utworu. Rację dla samego życia wypowiadający znajduje w samym fakcie, że żyjemy. Rozwiązuje on wszystkie filozoficzne problemy, ponieważ dla niego sens życia streszcza się w samym życiu.

Innym utworem wartym przywołania jest wiersz p. t. Wiosna. Wiosna to pora roku i jest ona przywołana tutaj nieprzypadkowo. Słowem kluczem do zrozumienia utworu jest słowo pęd. W perspektywie tego słowa wiosna to nie tylko czas budzenia się z zimowego snu, ale także wyraz witalności życia, jego energii i mocy, która jest nie do pokonania. Wypowiadający mówi o swoich uczuciach w kontekście tego, co go otacza. Jest to człowiek, który doświadcza jedności z naturą. Witalizm życia odkrywa on także w sobie, jest to euforia życia. Jego radość z tego powodu przyjmuje niemal postać szaleństwa. Wypowiadający czuje jak ta radość, euforia wypełniają jego ciało. W utworze widać emocje wypowiadającego. Uwidaczniają się one dzięki przerzutniom, wykrzyknieniom i anakolutom (figura, która świadomie łamie normy gramatyczne, co prowadzi do utraty komunikatywności wypowiedzi). W utworze tym miłość pojmowana jest jako nieokiełznany instynkt płciowy. To tajemnica nie serca, a ciała. Widać tutaj pewne inspiracje filozofią Bergsona, który mówił o duchu życia, przenikającym każde istnienie - pojęcie elan vital .


Twórczość Jana Lechonia

Kolejnym poetą z grupy Skamander jest Jan Lechoń, który swój pierwszy tom poetycki opublikował w wieku czternastu lat. Jednak to dopiero Karmazynowy poemat przyniósł mu prawdziwy rozgłos. Spierał się w nim z romantyczną tradycją. Później ważniejsza stałą się dla niego tradycja klasyczna i problematyka egzystencjonalna. Mistrzami Lechonia byli Słowacki i Wyspiański. W twórczości Słowackiego odnalazł on pytania, jaką ideą będzie rządziła się Polska po odzyskaniu niepodległości. Słowacki w utworze Grób Aganemnona pokazał, że nie boi się krytykować narodowych wad. W jego twórczości dostrzegł pewną mistyczną wizję, która przekracza ramy codziennego życia. Mistrzem był dla niego również Słowacki, który pokazywał jak ważna jest dla Polaków przyszłość i mitologia. Uważał, że zagrażają ona Polakom, bo przysłaniają im przyszłość i teraźniejszość3.

W wierszu Herostartes Lechoń przeciwstawia się romantycznemu dziedzictwu. Utwór traktuje o dwóch obrazach Polski. Pierwszy z nich to obraz ukształtowany pod wpływem tradycji literatury romantycznej. Drugi to ten, który ma dopiero powstać, ma przedstawiać Polskę budzącą się do nowego życia. W pierwszym z tych obrazów wypowiadający dostrzega zagrożenie dla budzącej się Polski.

Pojawia się pytaniem, kto jest wypowiadającym. Kluczem do zidentyfikowania jego osoby jest tytuł. Herostrates to szewc, który podpalił świątynie w Efezie. Zrobił to po to, aby pamięć o nim nie zaginęła. Wypowiadający jawi się nam jako współczesny Herostrates. Jest to metaforą tego, że chce on zniszczyć narodowy kościół pamiątek, który został stworzony przez tradycję romantyczną. Różnica polega jednak na tym, że czyni on to nie po to, aby unieśmiertelnić swoje imię, ale by obudzić nową Polskę. Chce on wyzwolić ludzi o tradycji romantycznej, ale ci, którzy zostali przez nią wychowani będą widzieli w nim świętokradcę.

Widoczne są odniesienia do tradycji romantycznej. Słowa „papuga wszystkich ludów” pochodzą z utworu Grób Agamemnona Słowackiego. Przywołuje on te słowa, aby pokazać, że Polska upadła, bo zaczęła naśladować inne narody, a zaniechała tworzenia własnej wartości. Zwrot „w cierniowej koronie” to nawiązanie do mickiewiczowskiego mesjanizmu. Dla wypowiadającego tradycja romantyczna kojarzy się z grobami, kurhanami i kościotrupem. Słowa: „A wiosną – niechaj wiosnę zobaczę, nie Polskę zobaczę”, świadczą o tym, że dąży on do tego, aby zaprzestano ciągłych odniesień do Polski i sytuacji Polaków. Obok Lechonia przeciwko romantycznej tradycji opowiadał się również A. Słonimski.


Maria Pawlikowska - Jasnorzewska

Maria Pawlikowska - Jasnorzewska kojarzona była ze skamandrytami. Przejęła, bowiem od nich poetykę i estetykę. Dla jej poezji charakterystyczne są epigramaty – zwięzłe, filigranowe utwory poetyckie, o zwartej konstrukcji, często operujące dowcipem, grą słów, odwróceniem znaczeń, czy zaskakującą puentą.

W utworze Wielki wóz autorka traktuje o życiu, które jest wędrówką. Wypowiadającym w wierszu jest podmiot zbiorowy, bezpośrednio ujawniający się. Wpisuje on swoją egzystencję w topos homo viator. Mówi, że życie to wędrówka, ludzie przemierzają świat wędrując cygańskim obozem. Charakterystyczną cechą Cyganów jest to, że nie czuli oni związku z żadnym miejscem, nie mieli domu. Ludzie w swoim życiu także nie mają żadnego miejsca, do którego byliby przywiązani. Podmiot liryczny zwraca uwagę na fakt, że dzisiaj wędrujemy po ziemi, a jutro możemy już wędrować po niebie jako gwiazdy. Patrzymy na gwiazdy, które napawają nas swoistym lękiem, wywołują grozę. Doświadczamy nieskończoności w obliczu własnej śmiertelności.

Wszystkie znaczenia w tym utworze organizowane są przez grę słów. Stwierdzenie „raz na wozie raz pod wozem” uświadamia nam konieczność rozpatrywania życia w dwóch wariantach - ziemskim i pozaziemskim. Widać tutaj pewne odbicie poezji barokowej, co wyraża się w filozofii egzystencji.

M. Pawlikowska – Jasnorzewska była zafascynowana twórczością Safony. Wierzyła, że patrzy na świat tak, jak Safona, ma taką samą wrażliwość, a więc powinna się tak samo wypowiadać.

Utwór p.t. Miłość z tomu Wachlarz (1927) traktuje o miłości, która umiera. Podmiotem lirycznym jest kobieta, która mówi o związku, który z jej punktu widzenia umiera. Adresatem wypowiedzi jest jej ukochany, ale on milczy. Sytuacją liryczną jest poczucie przemijającej miłości. Kobieta zauważa, że jej ukochany w jej towarzystwie coraz częściej jest zamyślony, odwraca się do niej plecami. Zdaje sobie ona sprawę, że są to objawy przemijającego uczucia. Mówi o tym ze smutkiem i melancholią. Mówi o tym, aby w tych słowach pożegnać się i pogodzić z tym, co przyniósł jej los.

W utworze tym widoczna jest zasada kontrastu. Przeciwstawione są sobie przeszłość, gdy wypowiadająca była dla ukochanego całym światem i teraźniejszość, kiedy w tym uczuciu czuje się ona coraz bardziej samotna. Wypowiadająca mówi o miłości z perspektywy kobiety opuszczonej przez ukochanego. Dyscyplina jej wypowiedzi świadczy o jej zgodzie na taki stan rzeczy. Zdaje sobie sprawę z tego, że nic tutaj nie da się zrobić i pomimo tego, że cierpi to nie uczyni z tego tragedii.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że w poezji M. Pawlikowskiej – Jasnorzewskiej nie ma motywów charakterystycznych dla myślenia feministycznego. Nie czyni ona z mężczyzn wrogów. Jest to raczej poezja kobieca, pewien jej model, w którym autorka dala wyraz odmienności wrażliwości kobiecej od wrażliwości mężczyzn. W tym miejscu warto wspomnieć o utworze Kobieta – Ikar, w którym autorka pokazuje, że jeżeli to kobieta byłaby Ikarem to upadłaby później. Jest lżejsza, a więc wzniosłaby się wyżej, ale jej upadek byłby boleśniejszy. Wynika to z faktu, że kobieta jest bardziej skłonna do marzeń. Jej świat wewnętrzny jest światem mniej zmaterializowany niż świat mężczyzn. Kobiety oddają się marzeniom całą duszą.


Twórczość Juliana Przybosia

Twórczość Juliana Przybosia można określić mianem poezji w uścisku z teraźniejszością. Pozostawała ona w ścisłym związku z Awangardą Krakowską. Awangarda to zbiorowa nazwa dwudziestowiecznych kierunków artystycznych, które wyrastały ze zdecydowanego sprzeciwu wobec zastanej sztuki. Torowały one drogę nowym rozwiązaniom ideowo – artystycznym.

Odwołanie do programów Awangardy widać w utworze p. t. Porwany przez przenośnię. Tytuł jak widać jest dwuczłonowy. Porwany oznacza być uprowadzonym, być w stanie uniesienia. Struktura tytułu ma charakter homonimiczny. Przenośnia ma dwojakie znaczenie. Z jednej strony jest to część maszyny, która przenosi jeden element na drugi, a z drugiej strony przenośnia, czyli metafora. Wieloznaczność tych dwóch słów może sugerować, że wiersz będzie dotyczył uniesienia spowodowanego maszyną lub metaforą, lub nawet że ktoś zostanie rozszarpany przez maszynę. Jest to poezja międzysłowia, rodzi się z wieloznaczności, zestawionych ze sobą słów.

Utwór opowiada o tokarzu, który pracuje przy maszynie. Dla podmiotu lirycznego staje się on przedmiotem opisu. Wypowiadający jawi nam się jako obiektywny narrator, który wypowiada się w trzeciej osobie. Jego liryczna dusza ujawnia się w tym, że chce on ukazać relację człowiek – maszyna. Bohaterem lirycznym jest tokarz, który jest warunkowany przez maszynę i odwrotnie. Maszyna kształtuje świat tokarza. Maszyna staje się czymś, bez czego człowiek nie może się obyć. Jest zarazem partnerem, ale i rywalem człowieka. Sposób ukazania relacji człowiek – maszyna sprawia, że mamy wrażenie, że człowiek staje się maszyną a maszyna człowiekiem. W utworze tym mamy do czynienia z poetyzacją rzeczy, o których nie mówi się w poezji. Praca robotnicza i park maszynowy w fabryce są nobilitowane przez autora. Następuje heroizacja pracy tokarza, którego można porównać do heroicznych prac bohaterów antycznych. Przypomina on posąg, który potrafi zapanować nad maszyną.

W utworze tym mamy do czynienia z liryką pośrednią. Opowiadanie prezentowane jest z perspektywy nie podmiotu lirycznego, ale z perspektywy bohatera lirycznego. Monolog będzie miał formę mowy pozornie zależnej. Język jest silnie metaforyzowany. Obecna jest antropomorfizacja w odniesieniu do maszyny, która staje się jednym z organów człowieka. Budowa i wersyfikacja podporządkowane są temu, aby oddać pracę maszyny.

Reasumując należy podkreślić, że awangardowość utworu polega na tym, że ukazano nową sytuację egzystencjalną człowieka. Punktem odniesienia staje się dla niego nie natura, ale wytwory cywilizacji. Cywilizacja jawi się niczym nowa natura, oddziaływująca na człowieka.


Twórczość Czesława Miłosza

Twórczość Czesława Miłosza oscylowała w kręgu Drugiej Awangardy, która odrzucała zaufanie swoich poprzedników do cywilizacji technicznej. Taka wizja przyszłości miała w ich oczach wymiar katastroficzny. W zakresie warsztatu poetyckiego poeci Drugiej Awangardy odrzucali konstrukcyjny rygor, na rzecz wyobraźni. Opowiadali się za liryką wizjonerską. Od Awangardy Krakowskiej przejęli lirykę kreacjonistyczną, wiersz wolny i silnie metaforyzowany język. Czesław Miłosz debiutował w okresie międzywojennym tomem Trzy zimy, napisanym w roku 1935.

W wierszu O książce Miłosz wspomina czas wojny. Mówi o realiach wojny, o trudnej sytuacji ludzi i zawiłości świata. Zastanawia się gdzie w takich warunkach jest miejsce dla książki. Początkowo podmiot liryczny wypowiada się w czasie przeszłym a później w teraźniejszym. Podmiot liryczny obawia się, że poeci i ich utwory nie doczekają się sławy, a ludzie którzy pokochali cywilizację techniczną doczekają się kary. Można mieć wrażenie, że autor porównuje cywilizację techniczną i „doczesność, ogłuszoną hałasem metali” z czasem wojny. Uważa, że taka rzeczywistość może mieć takie same skutki jak wojna. Widać w tym pewną wizję katastroficzną. Wyrażona jest obawa, że społeczeństwo zaślepione coraz to nowymi wynalazkami przestanie potrzebować kultury, a twórczość poetów będzie niczym „okrzyk pożegnalny odchodzących - w ciemność”.

1 J. Kopciński, Przeszłość to dziś, Warszawa 2004, s. 29.

2 Tamże, s. 34 – 35.

3 Tamże, s. 31.



maximus.pl   Autorem materiału jest Sylwia Zarajczyk. Wszelkie prawa zastrzeżone.

DEMO - przetestuj zasoby maximusa za darmo

Testy CKE - Sprawdź, czy zdasz!

Dobre uczelnie - Chcesz studiować? Nie wiesz, jaką uczelnię wybrać? Sprawdź szkoły polecane przez maximus.pl!

dla młodszej siostry lub brata czyli szkoła podstawowa

Zapytaj prawnika

Komentarze

BRAK KOMENTARZY

Zaloguj się aby napisać komentarz
 Powiadom znajomego o tym materiale
drukuj